Het Tijdschrift voor OnderwijsPraktijk Studies (TOPS) is een digitale uitgave voor en over praktijkgericht onderwijsonderzoek in Nederland. Het tijdschrift biedt onderwijsonderzoekers, studenten en professionals die actief zijn in alle sectoren van het onderwijs een platform om hun onderzoek open-access te publiceren. Elk jaar kiezen we voor een aantal thema's waarin de artikelen gebundeld worden. Voor het komend jaar zijn dat: Burgerschap (deadline 1 mei 2026) Zelfregulerend leren Lees hier meer over het doen van een inzending. Hieronder vind je een overzicht van de reeds verschenen artikelen. Ga direct naar: Digitalisering van het onderwijs Kansen(on)gelijkheid in het onderwijs Onderzoekend vermogen van onderwijsprofessionals Zelfregulerend leren Burgerschap Netwerkleren Artikels met een vrij thema
Auteurs die in dit tijdschrift publiceren gaan akkoord met de volgende voorwaarden: a) Auteurs behouden het auteursrecht en verlenen het tijdschrift het recht van eerste publicatie. De publicatie wordt gepubliceerd onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationaal (CC BY 4.0), die anderen toestaat om het werk te delen. Bij het delen van het werk moet wel het auteurschap van het werk en de eerste publicatie in dit tijdschrift worden vermeld. b) Auteurs kunnen afzonderlijke, aanvullende contractuele afspraken maken voor de niet-exclusieve verspreiding van de door het tijdschrift gepubliceerde versie van het werk (bijvoorbeeld door het werk in een institutionele repository te plaatsen of het in een boek te publiceren), met vermelding van de oorspronkelijke publicatie in dit tijdschrift. c) Auteurs mogen hun werk online plaatsen (bijvoorbeeld in institutionele repositories of op hun website) voorafgaand aan en tijdens de indieningsprocedure. Auteurs worden uitdrukkelijk aangemoedigd om hun gepubliceerde artikel in hun institutionele archief te deponeren.
Het Triple-B model voor Evidence-Informed werken in de Onderwijspraktijk: Beslissingen, Bronnen van Evidentie en Beslissers
In dit artikel stellen we een denkkader voor evidence-informed werken in het onderwijs voor. We staan stil bij het belang van de drie B’s die een rol spelen in evidence-informed beslissen in de onderwijspraktijk: de ‘Beslissing’, ‘Bronnen van evidentie’ en de ‘Beslisser’. Met een stroomdiagram, een ondersteunende figuur en een competentieprofiel voor onderwijsprofessionals willen we jou als beslisser een denkkader en ondersteunende handvatten bieden om in de onderwijspraktijk aan de slag te gaan. Het doel is om jou als onderwijsprofessionals te ondersteunen bij het nemen van evidence-informed beslissingen in de dagelijkse praktijk om op deze manier de kwaliteit van onderwijsbeslissingen te versterken.
Onderzoekend vermogen van onderwijsprofessionals
Copyright (c) 2024 Kristin Vanlommel, Evelyn Goffin, Jan Vanhoof https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Docentprofessionalisering in netwerken: Een balans tussen structuur en autonomie
Netwerkleren wordt steeds vaker ingezet als krachtig instrument voor duurzame docentprofessionalisering, doordat het individuele kennis verbindt tot collectief leren en de kloof tussen opleiding, onderzoek en onderwijspraktijk verkleint. In dit inleidende artikel op het themanummer over netwerkleren wordt verkend hoe netwerkleren kan bijdragen aan professionele ontwikkeling van docenten, studenten, en andere onderwijsprofessionals, mits het zorgvuldig wordt gefaciliteerd. Centraal staat de spanning tussen structuur en autonomie: enerzijds is houvast nodig om leerprocessen te organiseren en veiligheid te waarborgen, anderzijds vraagt betekenisvol leren om ruimte voor eigenaarschap, persoonlijke leerbehoeften en contextgebonden vraagstukken. Aan de hand van theoretische inzichten over sociaal leren en twee praktijkvoorbeelden uit lerarennetwerken wordt beschreven hoe deze balans in de praktijk vorm kan krijgen. Daarbij wordt ingezoomd op drie aandachtspunten: de facilitering van studenten in netwerken, het ontwerp van blended leerarrangementen en het realiseren van impact in de onderwijspraktijk. De voorbeelden illustreren dat netwerkleren niet vanzelf leidt tot professionalisering of innovatie, maar gerichte ondersteuning vereist, bijvoorbeeld via ontwerpgericht onderzoek, monitoring van leerprocessen en expliciete aandacht voor kennisdeling en doorwerking. Het artikel concludeert dat structuur en autonomie complementair zijn en samen de basis vormen voor effectief en duurzaam netwerkleren.
Copyright (c) 2024 abakx, evrieling https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Co-creatie als Hefboom voor Inclusief Onderwijs
Vlaamse reguliere scholen kunnen leersteun aanvragen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften. Leerondersteuners zetten in op co-creatie aangezien samen ontwerpen van inclusieve klaspraktijken transformatieve interactie mogelijk maakt en leerkrachten versterkt in deze opdracht. Dit vraagt een sociale visie op beperkingen en reflectie op het handelen van leerkrachten. Kernreflectie, waarbij deelnemers reflecteren op cognitie, emotie en motivatie, zou daaraan kunnen bijdragen. De relatie tussen kernreflectie en co-creatie tussen leerkrachten en leerondersteuners is niet eerder onderzocht. Dit kwalitatieve praktijkonderzoek heeft als doel inzicht te verwerven in de wijze waarop kernreflectie bijdraagt aan co-creatie tussen leerkrachten en leerondersteuners in het reguliere basisonderwijs en welke factoren co-creatie bevorderen en belemmeren. Hiervoor doorliepen zestien duo’s van leerkrachten en leerondersteuners samen de kernreflectie en een semigestructureerd diepte-interview. Daarnaast werd een critical incident technique uitgevoerd met leerondersteuners. Data-analyse gebeurde via thematische inhoudsanalyses met fasen van open, axiaal en selectief coderen. De onderzoeksresultaten tonen dat kernreflectie invloed heeft op co-creatie tussen leerkrachten en leerondersteuners. Kernreflectie droeg bij aan samen ontwerpen, verbondenheid, betekenisvolle inzichten en collectief rendement. Deelnemers voelden zich gesterkt door ondersteunende relaties, een collectieve focus en een gezamenlijk gedragen plan. Coachende vaardigheden, veiligheid, verbondenheid en een diepgaande en collectieve focus hebben co-creatie het meest bevorderd. Co-creatie bleek voornamelijk te worden belemmerd door acties zoals adviseren, een gesloten houding, een eenzijdige focus en beperkte tijd. Een mensgerichte houding werkte zowel bevorderend als belemmerend. Tenslotte leverden deze inzichten richtlijnen op om co-creatie tussen leerkrachten en leerondersteuners te bevorderen, zodat beiden gesterkt kunnen worden in het realiseren van inclusieve klaspraktijken.
Copyright (c) 2024 Inge Loomans, Maartje Henderikx, Femke Nijland https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Innovatieteams voor het bevorderen van innovatie en innovatief gedrag in teams van (aanstaand) leraren en opleiders
Dit artikel betreft een ontwerpgericht onderzoek naar de ontwikkeling en evaluatie van een methodiek voor het bevorderen van innovatief gedrag in teams van studenten, leraren en opleiders. Uit onderzoek blijkt niet alleen dat het samenwerken in innovatieve leerteams (in dit onderzoek innovatieteams genoemd), steeds populairder wordt als middel voor innovatie en professionalisering, maar ook dat het succesvol doorlopen van het innovatieproces complex is. Dit vraagt van (aanstaande) leraren en opleiders innovatief gedrag. Een vaste methodiek, waardoor de stappen van het designproces goed worden doorlopen, kan de deelnemers aan innovatieteams ondersteunen bij het aanleren van dit gedrag. In dit ontwerponderzoek ontwikkelen en evalueren we hiervoor een praktische methodiek. Aan de hand van het ontwerpmodel van McKenny en Reeves doorloopt het onderzoek de ontwerpstappen. In totaal namen 29 innovatieteams variërend van 3 tot 8 deelnemers deel aan het onderzoek. Resultaten laten zien dat gebruikers de methodiek als ondersteunend ervaren om innovatief gedrag te vertonen, dat zij het samenwerken met externen als meerwaarde zien en dat de methodiek helpt om concrete en onderbouwde tools te ontwerpen die direct bruikbaar zijn in de praktijk om de innovatie een boost te geven. Bij innovatieteams die school/opleiding overstijgend zijn, blijkt meer aandacht voor de brokerrol van de deelnemers nodig, om een bredere impact dan gebruik van de tool door de deelnemers zelf, te realiseren.
Copyright (c) 2024 Henderijn Heldens, Anje Ros https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Professionele leergemeenschappen van schoolleiders: een opportuniteit voor duurzame en diepgaande bovenschoolse lerende netwerken
Gezien de uitdagende en complexe taak van schoolleiders om kwaliteitsvol onderwijs te waarborgen, kan peer leren een belangrijke bijdrage leveren aan zowel professionele ontwikkeling van schoolleiders als aan schoolontwikkeling. Structurele bovenschoolse netwerken van schoolleiders zijn relevant in de context van collectief leren. Het opzetten van duurzame en kwaliteitsvolle lerende netwerken tussen schoolleiders kent echter uitdagingen. We onderzochten hoe professionele leergemeenschappen (PLG’s) als vorm van formeel collectief leren gedurende een tweejarig professionaliseringstraject voor schoolleiders zowel tijdens als na afloop van het traject kan bijdragen aan het bestendigen van diepgaand collectief leren. Aan de hand van kwantitatieve en kwalitatieve data ging we na hoe schoolleiders de opstart en ontwikkeling van de PLG’s tijdens het traject ervaarden en welke factoren de duurzame ontwikkeling op lange termijn beïnvloedden. Uit de resultaten bleek dat PLG’s van schoolleiders als aanpak voor peer leren als waardevol werd ervaren, dat het netwerk van schoolleiders door de PLG-werking is toegenomen en dat de diepgang van het collectief leren is gestegen. De ervaren meerwaarde op het vlak van (leer)uitkomsten beïnvloedde eveneens de intentie om de PLG’s ook na afloop van het traject verder te zetten, met aandacht voor specifieke randvoorwaarden. Na afloop van het traject bleek die intentie om de PLG verder te zetten vaak onvoldoende om tegengewicht te bieden aan allerhande contextuele en persoonlijke factoren. Het onderzoek toonde de noodzaak aan om te investeren in duurzaam collectief leren en geeft op basis van de data-analyse concrete aanbevelingen om dit te faciliteren.
Copyright (c) 2024 Els Tanghe, Wouter Schelfhout https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Sociaal leren, een collectief perspectief
Dit onderzoek analyseert sociaal leren binnen een TLG (Teacher Learning Group) vanuit meerdere theoretische perspectieven, met de vraag hoe deze benadering bijdraagt aan het begrijpen van sociale leerprocessen in online en fysieke bijeenkomsten. De projectleider (PL) speelt een dominante rol in het faciliteren en sturen van interactie en leerprocessen, zowel online als offline. Zij bepaalt grotendeels de gezamenlijke kennisconstructie, creëert een sociale leeromgeving en reguleert de leeractiviteiten. Dit leidt tot een gestructureerde leeropzet met actieve betrokkenheid van studenten, maar beperkte zelfstandige kennisconstructie en minimale interactie tussen groepen. Hierdoor ontbreekt transformationeel leiderschap, en blijft sociaal leren vooral gestuurd door de PL. Theoretische perspectieven zoals sociaal-constructivisme en informatieverwerkingstheorie belichten spanningen in de interpretatie van sociaal leren. Enerzijds kan de rol van de PL als scaffold worden gezien, anderzijds beperkt zij door haar regie de collectieve autonomie en spontane kennisconstructie. Dit roept vragen op over hoe leeromgevingen georganiseerd moeten worden: gestructureerd en gericht op informatieoverdracht of faciliterend en open voor zelfgestuurd leren. De casusanalyse toont dat sociaal leren niet alleen gaat om kennisconstructie, maar ook om het mede vormgeven van een sociale leeromgeving. Hoewel de aanpak van de PL leidt tot een veilige en productieve setting, ontneemt het studenten de kans om actief bij te dragen aan de sociale dynamiek. Een meervoudig perspectief op sociaal leren biedt inzicht in deze processen en kan helpen bij het ontwerpen van effectievere TLG’s die zowel kennisopbouw als sociale leerprocessen stimuleren.
Copyright (c) 2024 Femke Nijland, Emmy Vrieling, Jorrick Beckers, Arnoud Evers, Stefan Robbers, Francois Molin, Rob Martens, Jos Claessen, Karel Kreijns, Frank de Jong, migchiel Van Diggelen, Marjan Vermeulen https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Informeel leren in actie: hoe netwerkleren in ontwikkelgroepen het onderwijs versterkt
Professionalisering van leraren via informeel leren, zoals netwerkleren, is van groot belang voor de ontwikkeling van kennis en vaardigheden. Netwerkleren stimuleert samenwerking en directe koppeling met de praktijk. Sterke netwerken worden gekenmerkt door een gezamenlijke visie, gestructureerde aanpak, gedeelde verantwoordelijkheid, diversiteit en heldere rollen. Dit onderzoek binnen een onderwijsorganisatie introduceert ontwikkelgroepen om kenniscreatie te bevorderen. Deze groepen werken vanuit het kader netwerkleren aan thema’s en worden begeleid door coaches die het proces faciliteren. Het onderzoek evalueert de waarde van de ontwikkelgroepen voor coaches en deelnemers, de ontwikkeling van deze waarde gedurende een jaar werken en de belemmerende en bevorderende factoren van het werken met ontwikkelgroepen. De studie concludeert dat ontwikkelgroepen een effectieve methode zijn voor informeel leren en kenniscreatie, mits coaches goed getraind zijn, doelen duidelijk worden geformuleerd en er voldoende tijd en ondersteuning beschikbaar is. Dit draagt bij aan zowel professionele ontwikkeling als verbetering van de organisatiepraktijk.
Copyright (c) 2024 Christy Tenback, Bernadette Evers https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Vragend samenvatten: aandacht voor focus en essentie
Leerlingen moeten op de middelbare school veel teksten schrijven, in de bovenbouw vaak op basis van bronnen. Dat vinden zij moeilijk. Daarom bespreken wij in dit artikel een methode om leerlingen dat te leren. De methode 'Vragend samenvatten' beoogt via een extra denkstap dat samen te vatten teksten intensief mentaal bewerkt worden, intensiever dan bij het gewone samenvatten. We analyseerden honderd samenvatschema's van honderd 4-vwo leerlingen: vijftig vragend samenvatschema's en vijftig gewone samenvatschema's. Inderdaad bleek de extra denkstap die leerlingen leerden te focussen ertoe te leiden dat de essentie uit de bronnen vaker expliciet weergegeven werd, vaker kort en bondig, en ook vaker in de voorkeursvolgorde: eerst argument, dan subargument(en).
Copyright (c) 2024 Edith Alkema https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Studentuitval in het mbo: van beleid naar praktijk
Studentuitval in het middelbaar beroepsonderwijs is een complex vraagstuk met zowel beleidsmatige als praktische dimensies. Dit onderzoek vergelijkt de beleidsmatige probleemdefinitie van studentuitval met de percepties en ervaringen uit de praktijk. Met behulp van Carol Bacchi’s “What’s the Problem Represented to be?”- benadering zijn beleidsdocumenten geanalyseerd, aangevuld met kwalitatieve interviews onder studenten, docenten en managers (N=31, van negen mbo-opleidingen). Uit de analyse blijkt dat het beleid sterk focust op diplomarendement en voortijdig schoolverlaten, terwijl in de praktijk de definitie van voortijdig schoolverlaten te smal is en uitval in de bredere zin van het woord niet altijd als negatief wordt ervaren. Studenten noemen uiteenlopende redenen voor uitval, zoals een mismatch met de opleiding, persoonlijke omstandigheden en een gebrek aan motivatie of begeleiding. In sommige gevallen wordt uitval als positief gezien om een betere studiekeuze te maken of werkervaring op te doen. Docenten en managers pleiten voor preventieve maatregelen en intensievere begeleiding, maar wijzen ook op knelpunten zoals beperkte middelen en beleidsuitvoerbaarheid. De resultaten tonen verschil tussen beleidsaannames en de praktijkrealiteit. Om studentuitval effectief aan te pakken, is een breder perspectief nodig waarin uitval/schoolverlaten niet als falen wordt beschouwd, maar als een mogelijke stap in een leerroute. Om mbo-instellingen te ondersteunen bij het analyseren en adresseren van uitval, wordt in dit artikel een denkkader geïntroduceerd waarin een typologie van uitvallers wordt gepresenteerd. Op basis van deze inzichten wordt betoogd dat het beleid meer aandacht zou moeten hebben voor brede leer- en ontwikkelroutes, waarbij werkervaring en persoonlijke groei als waardevolle uitkomsten worden beschouwd.
Copyright (c) 2024 Irene Eegdeman https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Het belang van een integrale aanpak voor het verbeteren van binding en welzijn van studenten: inzichten uit het mbo, hbo en wo
Sinds het uitbreken van de coronapandemie zijn er toenemende zorgen over het mentale welzijn van studenten. Ook de binding van studenten met hun medestudenten en docenten staat onder druk. Om sociale binding en welzijn onder studenten te verbeteren, heeft de overheid middels het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) financiële middelen beschikbaar gesteld. Met deze middelen hebben mbo-, hbo- en wo-instellingen aanpakken ontwikkeld om binding en welzijn van studenten te bevorderen. Er is een grote variatie aan aanpakken ontwikkeld, waarvan de werking vaak nog onbekend is. Daarom wilden we in dit onderzoek achterhalen wat aanpakken, gefinancierd door NPO of anderszins, gericht op het vergroten van binding en welzijn succesvol maakt. Vervolgens wilden we werkzame elementen identificeren voor het vergroten van binding en welzijn. Om hier inzicht in te verkrijgen zijn focusgroepen georganiseerd met onderwijsprofessionals in het mbo, hbo en wo over de aanpakken die zij hebben geïmplementeerd om binding en welzijn van studenten te verhogen. Daarnaast zijn fishbowl-focusgroepen gehouden met studenten over wat in het onderwijs positieve of negatieve invloed heeft gehad op hun gevoelens van binding en welzijn. In de resultaten konden we zestien werkzame elementen onderscheiden die inzet vereisen op verschillende niveaus binnen onderwijsinstellingen. Door een integrale aanpak van binding en welzijn, met bijzondere aandacht voor de binding van studenten met hun docent en medestudenten, kunnen onderwijsinstellingen zo een positieve impact hebben op het welzijn van hun studenten.
Copyright (c) 2024 Annegien Langeloo, Zwaan Zwart, Aafke van Mourik Broekman, Marca Wolfensberger, Elanor Kamans https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Effectief lesgeven in teamteaching: Lerarenprofielen en implicaties voor de praktijk
Dit onderzoek verkent het lesgeefgedrag van leraren binnen teamteaching, een steeds populairder wordende praktijk in Vlaanderen. Door middel van een grootschalige vragenlijst bij 525 Vlaamse leraren die aan teamteaching doen, zijn twee profielen geïdentificeerd: leraren met gemiddeld en hoog effectief lesgeefgedrag. Het onderzoek toont aan dat leraren in het tweede profiel met hoog effectief lesgeefgedrag vaker samenwerken met meerdere collega’s, meer ervaring hebben met teamteaching en deze aanpak ook tijdens het lesgeven toepassen. Verder rapporteren zij een grotere gedeelde verantwoordelijkheid en samenwerking tijdens teamteaching. De resultaten benadrukken de noodzaak van gerichte ondersteuning voor leraren die zich minder effectief voelen, evenals het belang van samenwerking met meerdere collega's om de effectiviteit van teamteaching te verhogen. De implicaties voor de praktijk suggereren dat scholen professionele ontwikkelingsprogramma’s implementeren die de vaardigheden in teamteaching versterken, en dat teamteaching als een effectieve onderwijsvorm verder bevorderd wordt. Dit onderzoek biedt waardevolle inzichten voor het verbeteren van onderwijspraktijken, met als doel kwalitatief hoogstaand onderwijs voor alle leerlingen te waarborgen.
Copyright (c) 2024 Aron Decuyper, Bénédicte Vanblaere, Mathea Simons, Ruben Vanderlinde https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Wat leren leerlingen en studenten over democratie? Een analyse van lesmethoden maatschappijleer en mbo-burgerschap
Vanwege democratische erosie is het versterken van een democratische cultuur nog belangrijk. Dat geldt zeker ook voor Nederland. Binnen een dergelijke cultuur zijn onder meer begrip van democratie, kennis over verschillende democratiemodellen en het leren omgaan met democratische dilemma’s van groot belang. Over de inhouden omtrent democratie die leerlingen en studenten in Nederland op school leren, is niet veel bekend. Lesmethoden geven mede richting aan de inhoudelijke invulling van onderwijs over democratie. Met dit artikel geven we een beschrijving van een studie naar vijfentwintig lesmethoden maatschappijleer van het voortgezet onderwijs (vmbo en vwo) en burgerschap in het mbo. Het doel van de studie is meer inzicht krijgen in de inhoud van het onderwijs in Nederland over democratie en een indicatie krijgen van wat Nederlandse leerlingen en studenten daarover leren. De resultaten van de studie laten zien dat veel aspecten van democratie terugkomen in de lesmethoden en daarbij bestaan veel overeenkomsten tussen de lesmethoden van de verschillende onderwijstypen. Verschillende aspecten van democratie worden geschetst, de rechtsstaat komt aan bod, er komen vernieuwingen van democratie naar voren en verschillen tussen democratie en dictatuur worden beschreven. Tegelijkertijd laten de resultaten zien dat de lesmethoden ook aanzienlijke beperkingen kennen. Zo komt zeer beperkt naar voren dat er verschillende democratiemodellen bestaan en dat democratie veranderlijk is. Democratie wordt vooral gekoppeld aan de Nederlandse nationale context en democratische dilemma’s komen maar zeer beperkt aan bod. Deze studie laat zien dat het belangrijk is dat er met een kritische blik naar lesmethoden wordt gekeken.
Copyright (c) 2024 Hessel Nieuwelink, Jip Teegelbeckers, Ersin Biçer , Yassin El Jafoufi , Verena Längin , Fabian Tütmez, Conrad Schilder https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Empowerment van zelfregulerend leren in het hoger onderwijs: ontwerp en evaluatie van een krachtig instrument
In een voortdurend veranderend professioneel landschap is de noodzaak voor individuen om levenslang te leren groter dan ooit. Studenten in het hoger onderwijs worstelen echter vaak met het effectief sturen van hun leerprocessen, vooral wanneer zij autonomie krijgen in de planning en evaluatie van hun leeractiviteiten. Dit artikel beschrijft een design-based research naar de ontwikkeling en evaluatie van een instrument dat studenten helpt bij het verbeteren van hun zelfregulerend leren, gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie en een model van zelfregulerend leren, waarbij autonomie en reflectie centraal staan. Dit instrument, ontwikkeld met input van belanghebbenden, beoogt studenten en docenten houvast te geven bij het ontwikkelen en evalueren van leeractiviteiten gericht op het behalen van leeruitkomsten. Het onderzoek omvat drie fasen: de ontwerpfase, waarin op basis van literatuur en expert-input ontwerpprincipes zijn geformuleerd; de evaluatiefase, waarin het instrument verfijnd is op basis van feedback van docenten en studenten; en de implementatiefase, waarin een pilot door docenten is uitgevoerd. Resultaten tonen aan dat het instrument studenten ondersteunt in het plannen, monitoren en evalueren van hun leeractiviteiten, met name door het verhelderen van verwachtingen en het bieden van een gestructureerde reflectie. Docenten ervaren verminderde begeleidingslast en kunnen hiermee gerichter eigenaarschap bij studenten stimuleren. Het ontwikkelde instrument biedt een effectieve ondersteuning voor het bevorderen van zelfregulerend leren in het hoger onderwijs, maar meer inzicht in implementatievoorwaarde is nodig om de toepasbaarheid te vergroten. Aanbevelingen zijn gericht op het verbeteren van de visualisatie van het instrument en het ontwikkelen van aanvullende docentenversies voor een bredere inzet in verschillende onderwijscontexten.
zelfregulerend leren, bevordering van zelfregulerend leren, hoger onderwijs, formatieve beoordelingen, autonomie.
Copyright (c) 2024 Fieke Tychon, Anje Ros, Kelly Beekman https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Blended begeleiding in flexibel onderwijs
Studenten in het hoger onderwijs krijgen meer zeggenschap over wat, waar, wanneer, en hoe ze leren. De hogeschool waar dit praktijkgericht onderzoek plaatsvond, start vanaf studiejaar 2024-2025 met een flexibel curriculum waarin studenten uit ruim 200 modules mogen kiezen om 25% van de inhoud van hun opleiding zelf samen te stellen. Het maken van keuzes wordt door veel studenten als lastig ervaren. Dit leidt tot keuzestress en het belemmert het doel dat hoger onderwijs heeft met flexibilisering. Keuzebegeleiding is daarom noodzakelijk. Zonder effectieve begeleiding tijdens het keuzeproces kunnen studenten immers mogelijk niet volledig profiteren van de geboden (inhoudelijke) keuzevrijheid, waardoor het risico bestaat dat de doelen van het flexibiliseren van het curriculum niet worden behaald. Een belangrijk vraagstuk in de wetenschap en uit de praktijk, is hoe de flexibiliseringswensen van, en keuzemogelijkheden voor, studenten begeleid moeten worden en hoe een begeleider het keuzeproces effectief kan ondersteunen (De Bruyne & Van den Broeck, 2021). In dit ontwerpgericht onderzoek zijn ontwerpeisen ontrafeld voor een blended begeleidingsarrangement op basis van theoretische inzichten en aan de hand van de CIMO-logica. Het ontwerp is vervolgens voorgelegd aan studentbegeleiders en onderzoekers. Op basis van hun input zijn het ontwerp en de ontwerpeisen aangescherpt. De vijf gevonden ontwerpprincipes zijn relatie, intern kompas, inzicht, informatie en een open blik. Daarnaast is professionalisering van de begeleiders noodzakelijk om de studenten effectief te ondersteunen. Vervolgonderzoek tijdens de uitvoering van de flexibele curricula is nodig en zal zich richten op het ontwerpen, implementeren, uitvoeren en evalueren van het blended begeleidingsarrangement.
flexibel onderwijs; praktijkgericht onderwijs; keuzevrijheid; digitale didactiek
Copyright (c) 2024 Suzan van Brussel, Johan Smarius, Esther van der Stappen https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Ontwikkeling van basisscholen als lerende organisaties
Dit artikel betreft een ontwerpgericht onderzoek naar de ontwikkeling van een model voor het bevorderen van scholen als lerende organisaties. Er is veel onderzoek gedaan naar kenmerken van lerende organisaties, maar nog weinig onderzoek naar de leiderschapspraktijken die bijdragen aan de ontwikkeling van scholen als lerende organisaties. Zowel leiderschapspraktijken op schoolniveau (van schoolleiders en teacher leaders) als op bestuursniveau (van bestuurders en beleidsadviseurs) spelen een rol. In drie ontwerpstappen is een model met analysekader ontwikkeld dat scholen en besturen kan ondersteunen bij de (door)ontwikkeling van scholen tot lerende organisaties. Op basis van eerder onderzoek naar de school als lerende organisatie hebben we dit model ontwikkeld, waarbij leiderschapspraktijken zijn ondergebracht in acht dimensies van de lerende organisatie, binnen vier cirkels van invloed. Hieruit hebben we vervolgens een analysekader afgeleid, gericht op de identificatie van de voornaamste uitdagingen voor scholen en besturen, per dimensie. Het analysekader is vervolgens bijgesteld op basis van schriftelijke feedback van een expertgroep en een online interview met een deel van deze expertgroep. Daarna is het werken met het analysekader geëvalueerd bij vier scholen en vier besturen. Uit interviews blijkt dat het analysekader scholen en besturen helpt te bepalen waar zij staan in het licht van de dimensies van de lerende organisatie. Het analysekader lijkt een bruikbaar instrument om te reflecteren op leiderschapspraktijken gericht op het bevorderen van scholen als lerende organisaties. Meer onderzoek is nodig naar de wijze waarop scholen en besturen met dit kader verbeterplannen uitvoeren en naar de effecten daarvan.
Copyright (c) 2024 Anje Ros, Henderijn Heldens, Linda van den Bergh https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Academische vaardigheden: ervaringen met het profielwerkstuk als voorbereiding op de universiteit
In de eindfase van het voorgezet onderwijs maken leerlingen het zogenaamde profielwerkstuk, waarbij zij onderzoek uitvoeren en beschrijven. In het profielwerkstuk kunnen leerlingen oefenen met academische vaardigheden, wat zou moeten bijdragen aan een soepele overgang van het voortgezet naar het hoger onderwijs. Om te onderzoeken of dat zo is, hebben wij ten eerste door middel van interviews onder docenten en profielwerkstukcoördinatoren inzicht gekregen in de doelen en organisatie van het profielwerkstuktraject. Vervolgens hebben we de ervaringen met het profielwerkstuk bevraagd bij zowel vwo-6 scholieren als eerstejaars universitaire studenten via vragenlijsten. Doordat richtlijnen en eisen vanuit de overheid summier zijn, verschilt het profielwerkstuktraject sterk tussen scholen en begeleiders. Studenten geven aan dat de tijdens het profielwerkstuk geleerde vaardigheden niet overeenkomen met wat zij nodig hebben in het hoger onderwijs, vooral wat betreft kritisch lezen en academisch schrijven. De helft van de studenten heeft het profielwerkstuk niet als voorbereiding op het hoger onderwijs ervaren. Online profielwerkstukhulp van universiteiten wordt nog weinig gebruikt zowel door onbekendheid als geringe aansluiting bij de behoeften. Wil het profielwerkstuk de gewenste rol in de overgang van voortgezet naar hoger onderwijs vervullen, dan is verbetering van het traject nodig. Kernwoorden: profielwerkstuk, voorgezet onderwijs, aansluiting vo-ho, onderzoeksvaardigheden, academische vaardigheden
Copyright (c) 2024 Jamie Piroe, Rian Aarts, Marije van Amelsvoort https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Haalbaarheid van het nieuwe curriculum in het voortgezet onderwijs: hoe kijken docenten moderne vreemde talen aan tegen de integratie van taalbewustzijn met taalvaardigheid?
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden de eindtermen en kerndoelen voor de moderne vreemde talen (mvt) in het voortgezet onderwijs momenteel herzien. Van mvt-docenten wordt verwacht dat zij nieuwe inhoud, zoals taalbewustzijn, met bestaande inhoud, de communicatieve vaardigheden, kunnen integreren. Maar hoe verhouden zittende mvt-docenten zich eigenlijk tot deze nieuwe inhoud en hoe kijken zij aan tegen de integratie ervan met taalvaardigheid? Deze studie schetst een beeld van de ideeën, het handelen en de behoeften van mvt-docenten ten aanzien van de integratie van taalbewustzijn, en van expliciete kennis over taal in het bijzonder. Hiermee kan de haalbaarheid van deze herziening in kaart worden gebracht. Data werden verzameld via een vragenlijst onder 110 mvt-docenten in Nederland. Uit de resultaten blijkt dat 40% geen duidelijk beeld heeft van de integratie van taalbewustzijn met taalvaardigheid. Onze respondenten associëren taalbewustzijn voornamelijk met het afstemmen van taal op gesprekspartner, context of situatie. In de huidige lespraktijk besteden docenten hier nog het meeste aandacht aan, net als aan zinsopbouw. Voor het aanbrengen van taalkennis op woord- en op klankniveau wordt minder tijd ingeruimd. Docenten zien wel in dat taalbewustzijn kan bijdragen aan inzicht in taalstructuren en de taalvaardigheden van leerlingen. De meerderheid geeft aan dat aandacht voor expliciete taalkennis de docent bovendien meer informatie verschaft over knelpunten die leerlingen bij het taal leren ervaren. De studie toont aan dat de meeste mvt-docenten openstaan voor integratie van deze kennis in het curriculum maar dat er behoefte is aan praktijkvoorbeelden.
Copyright (c) 2024 Sophie Brand, Stefanie Ramachers https://creativecommons.org/licenses/by/4.0